Paleis Soestdijk
Als het over het sherrydieet gaat, valt soms ook de naam van koningin Juliana. Zij zou een aanhanger van het dieet zijn geweest. Het is een hardnekkig verhaal, zonder veel overtuigend bewijs, als je het mij vraagt. Toch verscheen al meteen in 1959, toen het sherrydieet in de dagbladen opdook, het eerste bericht over de koningin en het dieet.
Journalist ‘Pennewip’ van De Volkskrant wist in het eerder door mij geciteerde artikel uit 1959 reeds te melden dat koningin Juliana het dieet volgde. De vorstin zou zich er in 1957 onder begeleiding van ‘een bekend arts’ al aan hebben ‘onderworpen’. Was de koningin een trendsetter? In ieder geval kreeg zij later net als veel tijdgenoten (ze werd geboren in 1909) het imago van sherrydrinkende oudere dame.
Na 1959 is het een aantal jaar stil rond het sherrydieet op het paleis.
In december 1967 bespreekt Het Parool een aantal tijdschriften die je tijdens de kerstdagen zou kunnen lezen. In de Amerikaanse Cosmopolitan zou een artikel staan over ‘hoe de slanke lijn te behouden’, ‘met foto van prinses Beatrix en het recept van haar vermageringsdieet: de sherrykuur’. Opmerkelijk is het dat een Amerikaans tijdschrift hierover schrijft. Maar hoe betrouwbaar dit ‘nieuws’ is, is de vraag.
Een volgende verwijzing naar de populariteit van de sherrykuur op Paleis Soestdijk vinden we in een interview met portretschilder Peer van den Molengraft in het Algemeen Dagblad van 24 februari 1968. Hij schilderde onder andere portretten van Koning Faisal van Saoedi-Arabië, Frits Philips, keizer Haile Selassie en koningin Juliana. Die laatste bezocht Van den Molengraft een aantal keer, waaronder eenmaal ‘nadat ze zojuist die sherrykuur had gedaan’. Volgens de schilder was zijn portret van haar ‘het lievelingsschilderij’ van de koningin. Waarschijnlijk omdat ze er, na het volgen van een sherrykuur, slank opstaat, wordt hier gesuggereerd. De schilder is een onverdachte bron: het gaat in de eerste plaats om iets anders dan het volgen van de kuur door de majesteit. Daarnaast mag je ervan uitgaan dat de schilder waardering heeft voor de koningin en dat hij haar niet belachelijk wil maken. Dat hij zo achteloos haar dieet bespreekt, en vermeldt dat hij haar lievelingsschilderij heeft geschilderd, is niet erg discreet, en ook een beetje pedant. Maar het maakt zijn opmerking over de koningin en het dieet wel een beetje geloofwaardiger.
Dokter De Cock
In 1968 is het nogmaals de buitenlandse pers die iets weet te melden over de sherrykuur aan het Nederlandse hof. Onder het kopje ‘vermageren’ in de rubriek Palet (een soort shownieuws) in het dagblad Trouw van 14 mei, lezen we dat het Franse Vogue in haar meinummer verwijst naar ‘het sherrydieet van ene dr. J. de Cock’ dat werd gevolgd door prinses Beatrix. Door het dieet zou de prinses in één maand 15 kilo zijn kwijtgeraakt. Het dieet zou bestaan uit drie glazen sherry en drie ons Goudse kaas per dag. We mogen er vanuit gaan dat dit onzin is. De versimpeling van het dieet tot alleen sherry en kaas, plus de lange periode van een maand, in combinatie met het ongehoorde aantal van 15 kilo’s die de prinses zou zijn afgevallen, maakt dit ‘nieuws’ behoorlijk ongeloofwaardig.
Dr. J. de Cock is waarschijnlijk dezelfde als Jos de Cock, die volgens een kritisch artikel in De Waarheid van 7 december 1961, een dieet bedacht had dat je kon volgen door van hem iedere vier weken een ‘voedingslijst’ te kopen à 45 gulden. Op de lijst vond je de voedingsmiddelen die je moest eten om gewicht te verliezen. Volgens de communistische krant viel je in ieder geval van de hoge kosten alleen al af.
Deze dokter De Cock is een fascinerende figuur. In 1936 adverteerde een ‘Dr. Jos de Cock’ reeds in Het Vaderland met de tekst ‘Gewichtsvermindering’, gevolde door zijn naam, een adres in Den Haag en een telefoonnummer. In 1939 komen we zijn advertentie tegen in De Telegraaf, nu ook met een adres in Amsterdam.
In een recensie in Trouw uit mei 1973 van het boek ‘Juliana-foto-album’ van Alfred Rau lezen we dat de koningin ‘maandenlang hongerig’ het dieet van deze De Cock zou hebben gevolgd (fotograaf Rau volgde Juliana 37 jaar lang en kende haar ‘zeer goed’ volgens de recensie). Zou hij ook de arts zijn die Pennewip in 1959 reeds opvoerde als adviserend diëtist van de koningin? Ik denk overigens dat De Cock, als het waar is dat hij de koningin begeleidde bij haar afvalpoging, niet alleen maar het sherrydieet voorschreef. Want dat is niet ‘maandenlang’ vol te houden.
Waarschijnlijk is deze dr. Jos de Cock ook de oprichter van ‘psychologisch instituut’ Enorga, dat reeds in de jaren twintig van de vorige eeuw actief was. Het instituut en zijn directeur komen we ook tegen in een publicatie van de Vereniging tegen Kwakzalverij uit november 1974, waarin wordt gemeld dat zijn doctorstitel gekocht zou zijn in de Verenigde Staten, en dat hij tevens te maken kreeg met een strafzaak vanwege een vermogensdelict…
Zou deze man werkelijk dezelfde zijn als Juliana’s diëtist? Dat zou een opmerkelijke voetnoot zijn in de biografie van de koningin, die geen gelukkige hand had in het kiezen van haar adviseurs, gezien de ‘Greet Hofmans affaire’ uit 1956.
Sherryroddel
Het sherrydrinken op het paleis werd ook bevestigd door roddelkoning Henk van der Meyden. Hij schreef op 16 december 1971 in De Telegraaf dat de koningin ‘bijna 17 kilo’ (!) was afgevallen dankzij het sherrydieet. Volgens Van der Meyden volgde ook prinses Beatrix het dieet. Maar zoveel kilo afvallen dankzij een dieet dat je niet langer dan vier dagen achter elkaar mag volgen, dat kan toch niet?
Wellicht paste dat wonderlijke sherrydieet bij het imago van koningin Juliana in die tijd. Zij werd niet altijd in alle kringen serieus genomen, nadat bekend was geworden dat zij onder invloed had gestaan van gebedsgenezeres Greet Hofmans. De koningin hield er ook pacifistische ideeën op na. Iets wat tijdens de Koude Oorlog en zeker ook bij haar echtgenoot niet in goede aarde viel (en waarschijnlijk ook niet bij de lezers van Henk van der Meydens’ krant De Telegraaf).
Barend Servet
Haar vermeende voorkeur voor sherry werd ook bekrachtigd door de beruchte scène in De Barend Servet Show (bedenker Wim T. Schippers) uit december 1972, waarin de koningin, gespeeld door look-a-like actrice Truus Gesink, spruitjes schoonmaakt en voorstelt om de ‘sherry te laten aanrukken’. Deze scene leidde tot Kamervragen en de VPRO die het programma uitzond, werd op het matje geroepen door toenmalig minister van CRM Piet Engels (KVP). Hij gaf de omroep een reprimande (dat kon toen nog).
Los van het feit dat er in sommige kringen schande werd gesproken over de manier waarop Schippers de koningin verbeelde, werden in deze scène de clichés van sherrydrinkende huisvrouwen en die van ‘sherry een drank is voor oudere dames’, bevestigd.
Dat Juliana een dieet volgde, is waarschijnlijk. Dat zij wel eens sherry dronk lijkt ook zeer waarschijnlijk, gezien de populariteit van de drank tijdens haar ambtsperiode. Maar of zij het sherrydieet volgde zullen we wellicht nooit met zekerheid kunnen achterhalen. Of haar dochters zouden ons erover moeten vertellen.
De Jerezaanse filmkenner en ‘sherryhistoricus’ José Luis Jiménez Garcia toont op zijn blog ‘Jerez de Cine’ twee krantenartikelen (één in het Spaans en één in het Engels) over de sherrykuur en de vrouwelijke leden van ons koningshuis (‘not noted for their slim lines’, volgens het Engelstalige krantenknipsel). Hier lezen we dat ook Prinses Margriet de kuur gevolgd zou hebben. Het waarheidsgehalte van dit soort berichten is helaas niet te achterhalen.
Parool met Roos op reprise
En dan, alsof er in tien jaar niets is veranderd, publiceert Het Parool in 1969 op bijna dezelfde datum op een pagina over afvallen exact dezelfde tekst van Jeanne Roos over de sherrykuur als in 1959. Wel heeft zij de tekst aangevuld: ‘het allergrootste gevaar van een teveel aan calorieën zit nog niet eens zo in de maaltijden zelf, als wel in wat we achteloos (of gulzig) tussendoor naar binnen werken! Dat schepje suiker in de thee, dat pepermuntje, u door Truus zo vriendelijk aangeboden, dat koekje, het croquetje in de stad. Een plakje kaas uit het vuistje, och u weet het zelf maar al te best. Bekijk de calorieënwaarde van enkele ditjes en datjes maar eens en u ziet met een oogopslag hoeveel honderden calorieën we vaak innemen zonder ze zelfs maar mee te tellen..!’
Dan volgt er een overzicht van calorieën in ‘drankjes’ waarin een glas sherry op 103 calorieën wordt geschat, terwijl een ‘glaasje’ bier en een ‘glaasje’ jenever respectievelijk slechts 93 en 80 calorieën bevatten. Zelfs een glaasje cola heeft volgens dit overzicht nog minder calorieën dan sherry. Nogmaals een bewijs dat aan sherry kennelijk magische krachten werden toegekend die het afvallen bevorderen. Want je zou beter een bier- of jeneverkuur kunnen volgen als je dit leest!
Wanneer in november 1969 het vijftigjarig bestaan van de Nederlandse radio wordt gevierd, besteedt het Algemeen Dagblad hier aandacht aan door diverse omroepen om een korte reactie te vragen. Ik vermoed fictief, omdat de meligheid ervan afstraalt. Zo zegt de VARA-woordvoerder dat de omroep niks doet aan het jubileum, want ‘iets vieren kost geld’. Bij de VPRO zegt men: ‘we drinken hier alleen maar. Maar dat is niet zozeer om het 50-jarig bestaan van de radio als wel om de dag aangenaam door te komen’. De KRO doet er ook niks aan, wat ‘niet onze gewoonte is’. Want, zo verklaart de KRO-persdienst, ‘wilt u een sherrykuur volgen, kom dan bij de KRO werken’.
Hieruit maak ik op dat wanneer je in 1969 op een lollige manier de indruk wilde wekken dat ergens behoorlijk werd gedronken, je het woord sherrykuur moest gebruiken. Het was een ironisch eufemisme voor een hoge alcoholconsumptie.
Er werd overigens in de jaren zestig een stuk luchtiger gedaan over alcoholgebruik dan nu. Zo werd bijvoorbeeld de slogan van het Verbond voor Veilig Verkeer uit 1965 verwerkt tot carnavalslied.
WIJNBIJHETETEN 